ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලය ගැන පකිස්ථානයට දොස් නොකියන්න – ඉම්රාන් ඛාන්

ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලය ගැන පකිස්ථානයට දොස් නොකියන්න – ඉම්රාන් ඛාන්

(ෆාස්ට් නිව්ස් |  ලාහෝර්) – දශක දෙකකටත් වැඩි කාලයක් ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයේදී ඇමරිකාව සමග එක්වී පාකිස්තානය කළ කැපකිරීම් ගැන කිසිදු සඳහනක් නොකල ඇෆ්ගනිස්ථානය සම්බන්ධව මෑත කොංග්‍රස් සභා විභාගය නැරඹීමෙන් මම පුදුමයට පත්වෙමි. තවද, ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධයේ ඇමරිකාවේ පරාජය ගැන අපට දොස් පැවරිය.

එක දෙයක් පැහැදිලි කිරීමට අවශ්‍යයි.ඇෆ්ගනිස්ථානයේ යුද්ධය අසාර්ථක වන බව 2001 සිට මම කීපවතාවක්ම කීවෙමි. ඔවුන්ගේ ඉතිහාසය දෙස ආපසු හැරී බලන විට ඇෆ්ගනිස්ථානුවන් දිගු කාලීන විදේශීය හමුදා ආක්‍රමණය පිළිගන්නේ නැත.පාකිස්තානය ඇතුළු කිසිදු විදේශ ආක්‍රමණයක් ඔවුන් පිළිගන්නේ නැත. මෙම යථාර්ථය වෙනස් කිරීමට කිසිවෙකුට නොහැකිය.

අවාසනාවන්ත ලෙස 9/11 න් පසු බලයට පත් පකිස්ථානු ආණ්ඩුව උත්සාහ කළේ ඇමරිකානු මිලිටරි ආධිපත්යයේ ප්රවේශයේ වරද පෙන්වා දීම වෙනුවට ඇමරිකාව සතුටු කිරීමට ය.ගෝලීය සබඳතා සහ දේශීය සුජාතභාවය කෙරෙහි විශ්වාසය නැති පාකිස්තාන හමුදා ඒකාධිපති පර්වේස් මුෂාරෆ් 9/11 සිට එක්සත් ජනපදයේ මිලිටරි ආධාර සඳහා වූ සෑම ඇමරිකානු ඉල්ලීමකටම එකඟ විය. මෙය පාකිස්ථානයට සහ ඇමරිකාවට විශාල පාඩුවක් සිදු කළේය.

1980 ගණන් වල ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සෝවියට් දේශය පරාජය කිරීම සඳහා සීඅයිඒ (CIA) සංවිධානය සහ අපේ බුද්ධි අංශය වන අයිඑස්අයි (ISI) එක්ව පුහුණු කළ කණ්ඩායම් භාවිතා කරන ලෙස ඇමරිකාව පකිස්ථානයෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එකල මෙම ඇෆ්ගනිස්ථානුවන් පූජණීය කාර්යභාරය කරමින් සිටි නිදහස් සටන්කාමීන් ලෙස ප්‍රශංසාවට ලක් වූහ. ජනාධිපති රොනල්ඩ් රේගන් ද ධවල මන්දිරයේදී මුජාහිදීන්වරුන් ආරාධනය කරමින් සංග්‍රහ කළේය.

සෝවියට් දේශ පරාජය වූ පසු ඇමරිකාව ඇෆ්ගනිස්ථානය අතහැර මගේ රට අභය භූමියක් බවට පත් කළ අතර පාකිස්ථානයේ මිලියන 4 කට අධික ඇෆ්ගන් සරණාගතයින් සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ලේ වැකි සිවිල් යුද්ධයක් ඉතිරි විය. මෙම ආරක්‍ෂක රික්තය තුළින් පකිස්ථානයේ ඇෆ්ගන් සරණාගත කඳවුරුවල ඉපිද අධ්‍යාපනය ලැබූ බොහෝ තලේබාන්වරු ඉස්මතු වූහ.

9/11 ට බොහෝ කලකට පසු නැවත අපව ඇමරිකාවට අවශ්‍ය විය. නමුත් මෙවර අපි සාමූහිකව විදේශ ආක්‍රමණයට එරෙහි සටනට සහයෝගය දුන්නෙමු. පකිස්ථානයේ සම්පත් හා ගුවන් කඳවුරු භාවිතා කිරීමට මුෂාරෆ් ඇමරිකාවට අවසර දුන්නේය. ඔහු ඇමරිකානු සීඅයිඒ (CIA) සංවිධානයට පකිස්ථානයේ ස්වාධීනව කටයුතු කිරීමට ද ඉඩ දුන්නේය. තවද, එක්සත් ජනපද ඩ්‍රෝන් යානා පකිස්ථානු භූමියට බෝම්බ හලද්දී ඔහු නිහඩව සිටියේය. පාකිස්තාන-ඇෆ්ගනිස්ථාන දේශසීමාවේ සෝවියට් විරෝධී ජිහාඩ් බලකොටුවක් ලෙස කලින් භාවිතා කර තිබූ ගෝත්‍රික ප්‍රදේශවලට මුලින්ම ඇතුළු වූයේ අපේ හමුදාව ය. මෙම ප්‍රදේශ වල ජීවත් වන පෂ්තුන් ගෝත්‍රිකයින් තලේබාන් හා අනෙකුත් ඉස්ලාමීය සටන්කාමීන් සමඟ දැඩි ජනවාර්ගික සබඳතා පැවැත්වූහ.

සෝවියට් දේශය මෙන් මෙම කලාපයේ ජනතාව ද ඇමරිකාව සැලකුවේ “ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ආක්‍රමණිකයෙකු ලෙස” ය. එවකට පකිස්ථානය ඇමරිකාවට සහය වූ හෙයින් අප ද අපරාධකරුවන් ලෙස සැලකූ අතර පහර දෙනු ලැබීය. අපේ කලාපයේ ඇමරිකාව ඩ්‍රෝන් ප්‍රහාර 450 කට වඩා එල්ල කළේය. එකල ඇමරිකාවේ මිතුරෙකු වුවද ඇමරිකාව විසින් බෝම්බ හෙලූ එකම රට පකිස්ථානයයි. මෙම ප්‍රහාර හේතුවෙන් සිවිල් වැසියන් විශාල ප්‍රමාණයක් ජීවිතක්ෂයට පත් වූ අතර ඇමරිකානු විරෝධී (සහ පකිස්ථානු හමුදා විරෝධී) හැඟීම් තවදුරටත් අවුලුවන ලදී.

එදා අපිට විශාල ප්‍රශ්නයකට මුහුණ දෙන්න සිදුවුණා . 2006 සහ 2015 අතර කාලය තුළ සටන්කාමී කණ්ඩායම් 50 ක් පමණ පාකිස්තාන රජයට එරෙහිව ජිහාද් ප්‍රකාශ කළ අතර ත්‍රස්ත ප්‍රහාර 16,000 ක් අපට එල්ල කළහ. අපිට 80,000 කට වැඩි ජීවිත හානියක් සිදු වූ අතර, ආර්ථිකයට ඩොලර් බිලියන 150 වඩා අහිමි විය. මෙම ප්‍රහාර හේතුවෙන් අපේ රටේ මිලියන 3.5 ක ජනතාව නිවෙස් වලින් පලවා හරින ලදි. පකිස්ථානයේ ත්‍රස්ත විරෝධී ප්රයත්නයන්ගෙන් පැන ගිය මෙම සටන්කාමීන් ඇෆ්ගනිස්ථානයට ඇතුළු වූහ. ඉන්පසුව ඔවුන්ට සහයෝගය සහ අරමුදල් ඉන්දියානු සහ ඇෆ්ගනිස්ථාන ඔත්තු ඒජන්සි විසින් ලබා දුන් අතර අපට එරෙහිව තවත් බොහෝ ප්‍රහාර දියත් කළහ.

එවිට පකිස්ථානයට සිය පැවැත්ම සඳහා සටන් කිරීමට සිදු විය. 2009 දී කාබුල්හි හිටපු සීඅයිඒ (CIA) ස්ථානාධිපතිවරයා, “ඇමරිකාව විසින් සෘජුවම එල්ල කරන ලද නිර්දය පීඩනය යටතේ පකිස්ථානය පසුව කඩා වැටෙන්නට පටන් ගත්තේය.” යන්නයි සදහන් කළේය. නමුත්, , ඇෆ්ගනිස්ථානයේ යුද්ධය සඳහා ඇමරිකාව පකිස්ථානයේ සහයෝගය තවතුරටත් ඉල්ලා සිටියේය.

2008 දී මම එවකට සෙන්ස් ජෝ බිඩන්, ජෝන් එෆ්. කෙරී සහ හැරී එම්. රීඩ් හමුවී ඇෆ්ගනිස්ථානයේ හමුදා පාලනයක් ගෙන යාමේ නිෂ්ඵලභාවය පැහැදිලි කළෙමි.

කෙසේ වෙතත්, 9/11 පසු කාලය තුළ ඉස්ලාමාබාද්හි දේශපාලන වාසිදායක බව පැවතිණි.මගේ රටට නායකත්වය දුන් දූෂිතම පුද්ගලයාවූ ජනාධිපති අසීෆ් සර්දාරි, ඇමරිකානුවන්ට කියා සිටියේ පකිස්ථානු ජාතිකයින් ඉලක්ක කර ගැනීම දිගටම කරගෙන යන ලෙසට, “ඇප හානිය ඔබ ඇමරිකානුවන් කනස්සල්ලට පත් කරන බැවිනි. එය මට කරදරයක් නොවේ. ” යයි. ඉන් පසු ආ නවාස් ෂරීෆ් ද කළේ එසේමය.

2016 වන විට පාකිස්තානය ත්‍රස්ත ප්‍රහාර බොහෝ දුරට පරාජය කර තිබුනද, අපි අනතුරු ඇඟවූ පරිදි ඇෆ්ගනිස්ථානයේ තත්වය තවදුරටත් නරක අතට හැරෙමින් තිබුණි. ඇයි මේ වෙනස? පකිස්ථානයට ඉතා දියුණු විනයගරුක හමුදාවක් සහ බුද්ධි අංශයක් තිබූ අතර ඒ දෙකටම මහජන සහයෝගය ලැබුණි. නමුත් ඇෆ්ගනිස්ථානයේදී, විදේශ හමුදාවක දිග්ගැස්සුනු යුද්ධයක නීත්‍යානුකූලභාවය සහ දුෂිත හා අදක්ෂ ඇෆ්ගන් රජය දක්නට ලැබුණි. එය විශ්වාස කළ නොහැකි රූකඩ පාලනයක් ලෙස විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ඇෆ්ගන් ජාතිකයින් විසින් සලකන ලදී.

අවාසනාවන්ත ලෙස මෙම යථාර්තය අවබෝධ කර ගැනීම වෙනුවට ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සහ බටහිර රටවල් පාකිස්ථානයට දොස් පවරමින් තලේබාන් සංවිධානයට ආරක්ෂිත අභයභූමි සපයා දී එහි දේශසීමා හරහා ස්වාධීනව කටයුතු කිරීමට ඉඩ සලසන බවට බොරු චෝදනා එල්ල කරති.එය එසේ වූවා නම්, ඇමරිකාව විසින් එල්ල කරපු ඩ්‍රෝන් ප්‍රහාර 450 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් කිහිපයක් මෙම අභයභූමි ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු නොකරනු ඇත්ද?

කෙසේ වෙතත්, කාබුල් තෘප්තිමත් කිරීම සඳහා පකිස්ථානය ඒකාබද්ධ දේශසීමා දෘශ්‍ය ක්‍රියාමාර්ගයක් යෝජනා කළේය, ජෛවමිතික මායිම් පාලනයන් යෝජනා කළේය, දේශසීමා සඳහා වැටවල් සවි කිරීම සඳහා උපදෙස් දුන්නේය (අපි දැන් බොහෝ දුරට එය තනිවම කර ඇත්තෙමු) සහ වෙනත් ක්‍රියාමාර්ග යෝජනා කළේය.නමුත්, සෑම යෝජනාවක්ම ප්‍රතික්ෂේප විය. ඒ වෙනුවට ඇෆ්ගන් රජය බොහෝ රටවල සිය ගණනක් ප්‍රචාරක මධ්‍යස්ථාන පවත්වාගෙන යන ඉන්දීය ව්‍යාජ ප්‍රවෘත්ති ජාල වල ආධාරයෙන් පාකිස්ථානයට එරෙහි සිය චෝදනාව තීව්‍ර කළේය.

ඇෆ්ගන් හමුදාව සහ අෂ්රෆ් ඝානි රජය බිඳවැටීමේන් වැළකී තලේබාන් සංවිධානය සමඟ බොහෝ කලකට පෙර සාකච්ඡා කිරීම වඩාත් යථාර්තවාදී ප්‍රවේශයක් විය යුතුව තිබුණි. ඇත්ත වශයෙන්ම, හොඳින් පුහුණු වූ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ 300,000 කට වැඩි ආරක්ෂක හමුදාවන්ට සැහැල්ලු සන්නද්ධ තලේබාන්වරුන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට නොහැකි වීම ගැන පකිස්ථානයට දොස් පැවරිය නොහැක.සාමාන්‍ය ඇෆ්ගානි පුරවැසියකුගේ ඉදිරියේ ඇෆ්ගන් රජයේ නීත්‍යානුකූල භාවය නොමැති වීම එයට මූලික හේතුව විය.
දැන්, අතීතයේ සිදුවීම් ගෙන දොස් පවරනවාට වඩා, එම රටේ තවත් ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවන් අනාගතයේදී සිදු නොවීමට අපි කටයුතු කල යුතුයි.

සාමය සහ ස්ථාවරභාවය තහවුරු කිරීම සඳහා ලෝක ප්‍රජාව නව ඇෆ්ගනිස්ථාන රජය සමඟ අත්වැල් බැඳ ගැනීම දැන් ගත යුතු නිවැරදි තීරණය යැයි මම විශ්වාස කරමි.ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට අවශ්‍ය වන්නේ ඇෆ්ගන් රජය තුළ ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ඇතුළත් කර ගැනීම, සියලු ඇෆ්ගන් ජාතිකයින්ගේ අයිතීන්ට ගරු කිරීම සහ ඇෆ්ගන් පස කිසිඳු රටකට එරෙහිව ත්‍රස්තවාදය සඳහා නැවත භාවිතා නොකළ යුතු බවට වන කැපවීමයි.තලේබාන් නායකයින්ට ඵලදායි ලෙස රජය පවත්වාගෙන යාමට අවශ්‍ය මානව හිතවාදී හා සංවර්ධන ආධාර ලබා දෙන බවට සහතික වුවහොත් ඔවුන් පොරොන්දු වූ දේ පිළිපැදීමට සහ ඔවුන්ගේ පොරොන්දු අනුව ක්‍රියා කිරීමට එය පහසු කරුණක් වේ. ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව විසින් එවැනි මානුෂීය ආධාර සැපයීම තලේබාන් සංවිධානයට තම යුතුකම් ඉටු කරන ලෙසට බලපෑම් කිරීමට ද හේතු වේ.

අපි මෙය නිවැරදිව කළහොත් දෝහා සාම ක්‍රියාවලියේ අරමුණ වන “ඇෆ්ගනිස්ථානය ලෝකයට තර්ජනයක් නොවන අතර ඇෆ්ගනිස්ථානයට දශක හතරක ගැටුම් වලින් පසුව සාමය පිළිබඳ සිහිනය සාක්ෂාත් කර ගැනීමයි” යන ඉලක්කය සපුරා ගත හැකි වේවි.එසේ නොවුවහොත් 1990 ගණන් වලදී සිදු වූවාක් මෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානය අතහැර දැමීම මහා විනාශයකට තුඩු දෙනු ඇත. එපමණක් නොව ගැටුම්, සමූහ ජන සංක්‍රමණය සහ නූතන ජාත්‍යන්තර ත්‍රස්තවාදයේ තර්ජනය මෙයින් මතු වෙන ස්වාභාවික ප්‍රතිවිපාක වනු ඇත . එවැනි තත්ත්වයන්ගෙන් වැළකීම නියත වශයෙන්ම අපගේ ගෝලීය අවශ්‍යතාවයක් විය යුතුය.

 

COMMENTS

Wordpress (0)